FIDO چیست و چگونه فرایند احراز هویت را امن تر می‌کند؟

با افزایش حملات سایبری و ناکارآمدی رمزهای عبور سنتی، نیاز به روش‌های امن‌تر و ساده‌تر برای احراز هویت بیش از پیش احساس می‌شود. استاندارد FIDO راهکاری مدرن برای ورود امن به حساب‌ها بدون وابستگی به رمز عبور است که با استفاده از رمزنگاری پیشرفته و کلیدهای منحصربه‌فرد، امنیت و تجربه کاربری را هم‌زمان بهبود می‌دهد.

احراز هویت چیست؟

FIDO چیست؟

FIDO (Fast Identity Online) مجموعه‌ای از استانداردهای باز برای احراز هویت امن است که با هدف حذف یا کاهش وابستگی به رمز عبور طراحی شده‌اند. در FIDO به‌جای ذخیره رمز عبور در سرور از رمزنگاری کلید عمومی و مکانیزم‌های امن سخت افزاری یا نرم افزاری برای تأیید هویت کاربر استفاده می‌شود.

این استاندارد توسط FIDO Alliance توسعه یافته و امروزه توسط شرکت‌های بزرگی مانند Google، Microsoft و Apple پشتیبانی می‌شود. FIDO علاوه بر افزایش امنیت با ساده‌سازی فرآیند ورود به حساب کاربری، تجربه کاربری بهتری نسبت به روش‌های سنتی مانند رمز عبور یا کدهای یک‌بارمصرف ارائه می‌دهد.

کلید سخت‌افزاری چیست؟ معرفی انواع Hardware Security Key

FIDO چگونه کار می‌کند؟

مفهوم رمزنگاری کلید عمومی در FIDO

FIDO بر پایه رمزنگاری نامتقارن (کلید عمومی و خصوصی) کار می‌کند؛ به این معنا که هر کاربر یک جفت کلید منحصربه‌فرد دارد. کلید عمومی در اختیار سرویس قرار می‌گیرد، اما کلید خصوصی فقط روی دستگاه کاربر باقی می‌ماند و هرگز به سرور ارسال نمی‌شود، که باعث افزایش امنیت می‌شود.

منظور از کلید عمومی و کلید خصوصی در رمزنگاری چیست؟ برسی نحوه عملکرد و مقایسه

تولید جفت کلید (Public / Private Key)

در زمان استفاده از FIDO دستگاه کاربر یا Authenticator (مانند کلید سخت افزاری یا گوشی) یک جفت کلید رمزنگاری تولید می‌کند. این کلیدها مختص همان سرویس هستند و حتی اگر در سرویس‌های دیگر از FIDO استفاده شود، کلیدها تکراری نخواهند بود.

ثبت کلید در سرویس (Registration)

در مرحله ثبت، کلید عمومی به سرویس موردنظر ارسال و ذخیره می‌شود، در حالی که کلید خصوصی به‌صورت امن داخل دستگاه باقی می‌ماند. سرویس از این کلید عمومی برای شناسایی و تأیید کاربر در دفعات بعدی استفاده می‌کند، بدون آن‌که نیازی به ذخیره رمز عبور داشته باشد.

فرآیند احراز هویت (Challenge–Response)

هنگام ورود کاربر، سرویس یک Challenge یا پیام تصادفی ارسال می‌کند. دستگاه کاربر این پیام را با استفاده از کلید خصوصی امضا کرده و پاسخ را بازمی‌گرداند. سرور با کلید عمومی ذخیره‌شده، صحت این پاسخ را بررسی می‌کند و در صورت معتبر بودن، کاربر را احراز هویت می‌نماید.

چرا کلید خصوصی هرگز افشا نمی‌شود؟

کلید خصوصی در FIDO به‌گونه‌ای طراحی شده که هرگز دستگاه را ترک نمی‌کند و حتی سیستم‌عامل یا مرورگر نیز به آن دسترسی مستقیم ندارند. امضای دیجیتال داخل محیط امن انجام می‌شود و همین موضوع باعث می‌شود حتی در صورت نفوذ به سرور یا فیشینگ، امکان سرقت اطلاعات احراز هویت وجود نداشته باشد.

مشکل رمز عبور و نقش FIDO در حل آن

رمزهای عبور سال‌هاست که پایه اصلی احراز هویت در سرویس‌های دیجیتال هستند، اما در عمل با مشکلات جدی مواجه‌اند. کاربران معمولاً از رمزهای ضعیف یا تکراری استفاده می‌کنند و همین موضوع آن‌ها را در برابر حملاتی مانند فیشینگ، Brute Force و Credential Stuffing بسیار آسیب‌پذیر می‌سازد. علاوه بر این ذخیره رمز عبور در سرورها حتی به‌صورت هش‌شده همچنان یک نقطه ضعف امنیتی محسوب می‌شود.

FIDO با حذف رمز عبور از فرآیند احراز هویت یا کاهش وابستگی به آن، این مشکلات را از ریشه حل می‌کند. در FIDO هیچ رمز عبوری برای سرقت وجود ندارد و احراز هویت بر پایه مالکیت کاربر (دستگاه یا کلید امنیتی) انجام می‌شود. نتیجه این رویکرد، افزایش چشمگیر امنیت، کاهش حملات فیشینگ و ساده‌تر شدن تجربه ورود برای کاربران است.

استانداردهای FIDO

FIDO U2F

FIDO U2F (Universal 2nd Factor) اولین استاندارد عملی FIDO است که عمدتاً به‌عنوان ابزار احراز هویت چند عاملی (MFA) در کنار رمز عبور استفاده می‌شود. در این روش، کاربر پس از ورود با رمز عبور، احراز هویت خود را با یک کلید سخت افزاری انجام می‌دهد که به‌صورت رمزنگاری‌شده هویت او را تأیید می‌کند. U2F به‌ویژه در برابر حملات فیشینگ بسیار مقاوم است.

FIDO2

FIDO2 نسخه تکامل‌یافته استاندارد FIDO است که امکان ورود بدون رمز عبور (Passwordless Authentication) را فراهم می‌کند. این استاندارد ترکیبی از دو بخش اصلی WebAuthn و CTAP است و به کاربران اجازه می‌دهد تنها با استفاده از کلید سخت افزاری، اثر انگشت، تشخیص چهره یا PIN وارد حساب خود شوند، بدون آن‌که نیازی به رمز عبور باشد.

تفاوت FIDO U2F و FIDO2

FIDO U2F بیشتر برای تقویت امنیت رمز عبور طراحی شده است و به‌عنوان عامل دوم احراز هویت عمل می‌کند، در حالی که FIDO2 یک گام فراتر می‌رود و رمز عبور را به‌طور کامل از فرآیند ورود حذف می‌کند. به‌عبارت دیگر در FIDO U2F رمز عبور همچنان وجود دارد، اما در FIDO2 ورود کاملاً بر پایه کلیدهای رمزنگاری انجام می‌شود.

از سوی دیگر FIDO2 با پشتیبانی مستقیم مرورگرها و سیستم‌عامل‌ها، تجربه کاربری بهتری ارائه می‌دهد و امکان استفاده از احراز هویت بیومتریک را فراهم می‌کند. این قابلیت‌ها باعث شده FIDO2 به‌عنوان استاندارد آینده احراز هویت امن شناخته شود، در حالی که U2F بیشتر در سیستم‌های قدیمی‌تر یا سناریوهای محدود استفاده می‌شود.

	FIDO U2F	FIDO2
نوع احراز هویت	MFA	بدون رمز عبور یا MFA
نیاز به رمز عبور	دارد	ندارد (اختیاری)
پشتیبانی از بیومتریک(اثر انگشت، تشخیص چهره و...)	ندارد	دارد
اجزای استاندارد	U2F	WebAuthn + CTAP
راحتی استفاده	متوسط	بسیار ساده و سریع

انواع روش‌های ورود با FIDO

ورود با کلید سخت افزاری (Security Key)

در این روش، کاربر از یک کلید سخت افزاری FIDO مانند USB یا NFC استفاده می‌کند. هنگام ورود، کاربر کلید را به دستگاه متصل کرده یا به آن نزدیک می‌کند و با تأیید فیزیکی، احراز هویت انجام می‌شود. کلید سخت افزاری نقش مالکیت واقعی کاربر را ایفا می‌کند و به دلیل عدم افشای کلید خصوصی، در برابر فیشینگ و سرقت اطلاعات بسیار ایمن است.

ورود با بیومتریک (اثر انگشت یا تشخیص چهره)

FIDO امکان استفاده از احراز هویت بیومتریک مانند اثر انگشت یا تشخیص چهره را فراهم می‌کند. در این حالت، داده‌های بیومتریک فقط برای باز کردن قفل کلید خصوصی روی دستگاه استفاده می‌شوند و هرگز به سرور ارسال نمی‌گردند. این روش هم امنیت بالایی دارد و هم تجربه کاربری بسیار سریع و ساده‌ای ارائه می‌دهد.

ورود با PIN

در برخی سناریوها، کاربر به‌جای بیومتریک از یک PIN برای تأیید هویت استفاده می‌کند. این PIN فقط روی دستگاه معتبر است و حتی در صورت افشای آن، نمی‌توان از راه دور احراز هویت انجام داد. FIDO از این PIN برای دسترسی به کلید خصوصی استفاده می‌کند، نه برای ارسال مستقیم به سرور.

ورود از طریق گوشی هوشمند

در این روش گوشی هوشمند نقش Authenticator را ایفا می‌کند و کاربر می‌تواند با تأیید ورود روی گوشی، وارد حساب کاربری خود در دستگاه دیگر شود. ارتباط معمولاً از طریق Bluetooth، QR Code یا اینترنت امن برقرار می‌شود و کلیدهای رمزنگاری به‌صورت امن روی گوشی ذخیره می‌شوند.

ورود چنددستگاهی (Multi‑Device Authentication)

FIDO امکان ورود کاربر از چندین دستگاه مختلف را فراهم می‌کند، بدون نیاز به همگام‌سازی رمز عبور. کلیدها یا به‌صورت امن در اکوسیستم سیستم‌عامل (مانند حساب کاربری یک پلتفرم) مدیریت می‌شوند یا از کلیدهای سخت افزاری مستقل استفاده می‌گردد. این روش تعادل مناسبی بین امنیت و راحتی کاربر ایجاد می‌کند.

مزایا و معایب FIDO

مزایا	معایب
امنیت بسیار بالا در برابر فیشینگ	نیاز به سخت افزار یا دستگاه سازگار
حذف یا کاهش کامل وابستگی به رمز عبور	هزینه بر بودن پیاده‌سازی
استفاده از رمزنگاری کلید عمومی	پیچیدگی مفهومی برای کاربران مبتدی
تجربه کاربری سریع و ساده	وابستگی به اکوسیستم دستگاه کاربر
پشتیبانی گسترده توسط مرورگرها و پلتفرم‌ها

FIDO و ورود بدون رمز عبور (Passwordless Authentication)

ورود بدون رمز عبور (Passwordless Authentication) یکی از مهم‌ترین اهداف FIDO است که در آن فرآیند احراز هویت بدون استفاده از رمز عبور انجام می‌شود. در این روش، هویت کاربر با استفاده از مالکیت دستگاه، کلید رمزنگاری و تأیید محلی مانند بیومتریک یا PIN احراز می‌شود. FIDO با حذف رمز عبور، نقاط ضعف امنیتی رایج را از بین می‌برد و در عین حال، تجربه ورود ساده‌تر، سریع‌تر و امن‌تری نسبت به روش‌های سنتی ارائه می‌دهد.

جمع‌بندی…

FIDO با ارائه یک رویکرد نوین و مبتنی بر رمزنگاری کلید عمومی، تحولی اساسی در احراز هویت دیجیتال ایجاد کرده است. این استاندارد با حذف یا کاهش وابستگی به رمز عبور، امنیت کاربران را در برابر تهدیداتی مانند فیشینگ و نشت اطلاعات به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد و در عین حال تجربه ورود ساده‌تر و سریع‌تری فراهم می‌کند. با گسترش پشتیبانی پلتفرم‌ها، FIDO به‌عنوان پایه اصلی احراز هویت امن و بدون رمز عبور شناخته می‌شود.