بیشتر ارتباطات و تراکنش‌ها به‌صورت آنلاین انجام می‌شود، اطمینان از هویت طرف مقابل و امنیت داده‌ها اهمیت حیاتی دارد. گواهی دیجیتال (Digital Certificate) یکی از پایه‌های اصلی امنیت اینترنت است که امکان ارتباط امن، احراز هویت و جلوگیری از جعل و شنود اطلاعات را فراهم می‌کند و نقشی کلیدی در فناوری‌هایی مانند HTTPS، بانکداری الکترونیکی و امضای دیجیتال دارد.

گواهی دیجیتال چیست؟

گواهی دیجیتال یک سند الکترونیکی معتبر است که برای تأیید هویت یک شخص، سازمان یا سرور در فضای دیجیتال استفاده می‌شود. این گواهی توسط یک مرجع قابل اعتماد به نام مرجع صدور گواهی (CA) صادر می‌شود و نشان می‌دهد که یک کلید عمومی مشخص واقعاً متعلق به چه موجودیتی است. به زبان ساده گواهی دیجیتال نقش یک کارت شناسایی آنلاین را ایفا می‌کند.

گواهی دیجیتال علاوه بر کلید عمومی، شامل اطلاعاتی مانند نام دارنده گواهی، مرجع صادرکننده، مدت اعتبار و امضای دیجیتال CA است. وجود این اطلاعات باعث می‌شود مرورگرها، سیستم‌ها و کاربران بتوانند با اطمینان تشخیص دهند که ارتباط برقرارشده واقعی و امن است و خطر حملاتی مانند جعل هویت یا حمله مرد میانی (MITM) کاهش یابد.

گواهی دیجیتال چگونه کار می‌کند؟

1.ایجاد جفت کلید (Public / Private Key)

فرآیند گواهی دیجیتال با ایجاد یک جفت کلید رمزنگاری نامتقارن آغاز می‌شود؛ یک کلید خصوصی که باید کاملاً محرمانه بماند و یک کلید عمومی که قرار است در اختیار دیگران قرار گیرد. کلید خصوصی برای امضا و کلید عمومی برای بررسی صحت استفاده می‌شود.

2.ارسال درخواست صدور گواهی (CSR)

مالک گواهی، اطلاعات هویتی خود به‌همراه کلید عمومی را در قالب یک درخواست به نام CSR (Certificate Signing Request) برای مرجع صدور گواهی ارسال می‌کند. این درخواست شامل اطلاعاتی مانند نام دامنه، نام سازمان و کشور است و پایه صدور گواهی دیجیتال محسوب می‌شود.

3.احراز هویت توسط مرجع صدور گواهی (CA)

مرجع صدور گواهی، اطلاعات ارسال‌شده را بر اساس نوع گواهی (DV، OV یا EV) بررسی می‌کند. این بررسی می‌تواند از تأیید مالکیت دامنه تا اعتبارسنجی کامل هویت سازمان متغیر باشد و هدف آن جلوگیری از صدور گواهی برای افراد یا وب‌سایت‌های جعلی است.

4.صدور و امضای گواهی دیجیتال

پس از تأیید اطلاعات، CA گواهی دیجیتال را ایجاد کرده و آن را با کلید خصوصی خود امضا می‌کند. این امضای دیجیتال تضمین می‌کند که گواهی صادرشده معتبر است و در طول زمان تغییر نکرده است.

5.نصب و استفاده از گواهی دیجیتال

گواهی صادرشده روی سرور، نرم‌افزار یا سیستم موردنظر نصب می‌شود. از این لحظه به بعد، ارتباطات رمزنگاری‌شده برقرار شده و هویت سیستم به کاربران یا کلاینت‌ها اثبات می‌شود، مانند زمانی که یک وب‌سایت از HTTPS استفاده می‌کند.

6.اعتبارسنجی گواهی توسط کاربر یا مرورگر

هنگام برقراری ارتباط مرورگر یا سیستم کاربر گواهی دیجیتال را بررسی می‌کند؛ از جمله اعتبار زمانی، امضای CA و زنجیره اعتماد. اگر همه موارد معتبر باشند، ارتباط امن برقرار می‌شود و کاربر بدون هشدار امنیتی به سرویس دسترسی پیدا می‌کند.

اجزای گواهی دیجیتال

• نام دارنده گواهی (Subject)
• کلید عمومی (Public Key)
• مرجع صادرکننده (Issuer / CA)
• شماره سریال (Serial Number)
• تاریخ شروع و پایان اعتبار
• الگوریتم رمزنگاری
• امضای دیجیتال مرجع صادرکننده

انواع گواهی دیجیتال

گواهی SSL/TLS

گواهی SSL/TLS رایج‌ترین نوع گواهی دیجیتال است که برای ایمن‌سازی ارتباط بین مرورگر کاربر و وب‌سایت استفاده می‌شود. این گواهی باعث رمزنگاری داده‌ها، احراز هویت سرور و جلوگیری از حملاتی مانند شنود و Man-in-the-Middle می‌شود و وجود آن با علامت قفل در نوار آدرس مرورگر مشخص است.

گواهی امضای کد (Code Signing Certificate)

این نوع گواهی دیجیتال برای امضای نرم‌افزار، اپلیکیشن و اسکریپت‌ها به کار می‌رود و به کاربران اطمینان می‌دهد که کد توسط یک توسعه‌دهنده معتبر منتشر شده و پس از امضا تغییر نکرده است. سیستم‌عامل‌ها و مرورگرها با استفاده از این گواهی از اجرای بدافزارهای جعلی جلوگیری می‌کنند.

گواهی امضای ایمیل (S/MIME)

گواهی S/MIME برای ایمن‌سازی ارتباطات ایمیلی استفاده می‌شود و امکان رمزنگاری ایمیل‌ها و امضای دیجیتال پیام‌ها را فراهم می‌کند. این گواهی هویت فرستنده را تأیید کرده و مانع از جعل ایمیل و تغییر محتوای پیام در مسیر انتقال می‌شود.

امنیت ایمیل با S/MIME رمزنگاری و امضای دیجیتال برای ایمیل

گواهی احراز هویت کاربر

گواهی احراز هویت کاربر برای شناسایی امن افراد در سیستم‌ها، شبکه‌ها و سرویس‌های سازمانی استفاده می‌شود. این نوع گواهی معمولاً در VPNها، سامانه‌های داخلی و احراز هویت چندعاملی کاربرد دارد و جایگزینی امن برای نام کاربری و رمز عبور محسوب می‌شود.

گواهی امضای اسناد و قراردادها

این گواهی دیجیتال برای امضای قانونی اسناد و قراردادهای الکترونیکی استفاده می‌شود و اصالت امضاکننده، تمامیت سند و عدم انکار را تضمین می‌کند. در بسیاری از کشورها، امضای مبتنی بر این گواهی‌ها دارای اعتبار حقوقی است.

مرجع صدور گواهی (CA) چیست؟

مرجع صدور گواهی یا Certificate Authority (CA) یک نهاد قابل اعتماد است که وظیفه بررسی هویت و صدور گواهی‌های دیجیتال را بر عهده دارد. CA با امضای دیجیتال خود، اعتبار گواهی‌ها را تضمین می‌کند و مرورگرها و سیستم‌ها از طریق مفهومی به نام زنجیره اعتماد (Chain of Trust) به این گواهی‌ها اعتماد می‌کنند؛ به این معنا که گواهی نهایی از طریق گواهی‌های میانی به یک Root CA معتبر متصل می‌شود که از پیش در سیستم یا مرورگر قابل اعتماد شناخته شده است.

مرجع صدور گواهی یا CA چیست؟ Certificate Authority چگونه امنیت ارتباطات دیجیتال را تضمین می‌کند؟

سطوح اعتبار گواهی دیجیتال

DV (Domain Validation)

گواهی DV ساده‌ترین و سریع‌ترین سطح اعتبار گواهی دیجیتال است که در آن مرجع صدور گواهی فقط مالکیت دامنه را بررسی می‌کند. در این روش، هویت شخص یا سازمان بررسی نمی‌شود و تنها تأیید می‌گردد که درخواست‌دهنده کنترل دامنه را در اختیار دارد. گواهی‌های DV برای وب‌سایت‌های شخصی، وبلاگ‌ها و پروژه‌های کوچک مناسب هستند و هدف اصلی آن‌ها فعال‌سازی HTTPS و رمزنگاری ارتباط است.

OV (Organization Validation)

گواهی OV یک سطح بالاتر از DV است که علاوه بر مالکیت دامنه، هویت سازمان درخواست‌دهنده نیز توسط CA بررسی می‌شود. اطلاعاتی مانند نام شرکت، آدرس و ثبت قانونی سازمان اعتبارسنجی می‌گردد و این اطلاعات در جزئیات گواهی قابل مشاهده هستند. گواهی OV برای وب‌سایت‌های سازمانی، شرکت‌ها و سرویس‌هایی که نیاز به اعتماد بیشتری دارند گزینه مناسبی محسوب می‌شود.

EV (Extended Validation)

گواهی EV بالاترین سطح اعتبار گواهی دیجیتال است که در آن بررسی‌های دقیق و چندمرحله‌ای هویت سازمان انجام می‌شود. مرجع صدور گواهی اعتبار قانونی، وجود فیزیکی و مالکیت دامنه سازمان را به‌طور کامل تأیید می‌کند. این نوع گواهی بیشترین سطح اعتماد را ایجاد می‌کند و معمولاً برای بانک‌ها، فروشگاه‌های آنلاین بزرگ و سرویس‌های حساس مالی استفاده می‌شود.

تفاوت گواهی دیجیتال و امضای دیجیتال

گواهی دیجیتال و امضای دیجیتال مفاهیمی مرتبط اما متفاوت هستند. گواهی دیجیتال نقش یک مدرک شناسایی الکترونیکی را دارد که هویت یک شخص، سازمان یا سرور را تأیید کرده و ارتباط آن را با یک کلید عمومی مشخص می‌کند. این گواهی توسط یک مرجع قابل اعتماد صادر می‌شود و پایه ایجاد اعتماد در ارتباطات امن مانند HTTPS است.

در مقابل امضای دیجیتال یک فرآیند رمزنگاری است که برای تضمین اصالت، تمامیت و عدم انکار یک پیام یا سند استفاده می‌شود. امضای دیجیتال با استفاده از کلید خصوصی ایجاد می‌شود و گیرنده با کمک کلید عمومی (که معمولاً از طریق گواهی دیجیتال تأیید شده است) صحت آن را بررسی می‌کند. به‌عبارت دیگر، گواهی دیجیتال زیرساخت اعتماد را فراهم می‌کند و امضای دیجیتال از این زیرساخت برای تأیید داده‌ها استفاده می‌کند.